कांग्रेसकी कान्छी केन्द्रीय सदस्यलाई प्रश्न– समावेशी कोटाबाट कतिन्जेल नेता भइरहने ? – Nepal Press
नेपाल टक

कांग्रेसकी कान्छी केन्द्रीय सदस्यलाई प्रश्न– समावेशी कोटाबाट कतिन्जेल नेता भइरहने ?

नेपालकै पुरानो राजनीतिक दलमध्येको एक नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय समितिमा यसपटक पाकोदेखि युवापुस्तासम्मको दरिलो उपस्थिति छ । नेपाली कांग्रेसको १४ औं महाधिवेशनबाट निर्वाचित एक सय ३४ सदस्यीय केन्द्रीय समितिको सबैभन्दा कान्छी केन्द्रीय सदस्य हुन्, रुपा विक

दलित महिलातर्फ केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित रुपा पाको पार्टीको कान्छी केन्द्रीय सदस्य बन्न पाउँदा गौरव गर्छिन् । केन्द्रीय सदस्यका रुपमा आफूलाई स्थापित गर्ने अवसरसँगै दलित समुदायको हकअधिकारबारे उठाएका एजेण्डालाई कार्यान्वयन गराउनुपर्ने चुनौती पनि रुपासामु छ । यसै सन्दर्भमा उनीसँग नेपाल प्रेसका लागि केशव भुलले गरेको कुराकानी, नेपाल टकमा ।

कांग्रेसको नवनिर्वाचित केन्द्रीय समितिमा तपाईं नै कान्छी केन्द्रीय सदस्य हो त ?

अहिलेसम्म मैले पाएको जानकारीअनुसार केन्द्रीय समितिमा म नै कम उमेरको छु । पहिलो केन्द्रीय समितिको बैठकमा धेरैजनाले तपाईँ नै कान्छी हुनुहुँदो रहेछ भन्नुभयो । ३५ वर्षकै उमेरमा कांग्रेसजस्तो पाको पार्टीको केन्द्रीय सदस्य बन्न पाउँदा खुसी लागेको छ ।

पाको पार्टीमा त धेरै पाका नेताहरु पनि छन् । तपाईँ चाहिँ यति चाँडै कसरी केन्द्रमा आइपुग्नुभयो ?

मेरो पारिवारिक पृष्ठभूमि नै कांग्रेस हो । म जन्मजात नै कांग्रेसी हुँ भनौं न । मेरो हजुरबुवा पनि राजनीतिमा सक्रिय हुनुहुन्थ्यो । बुवा पनि राजनीति बुझेको व्यक्ति हुनुहुन्छ । उहाँ पूर्व गाविस अध्यक्षसमेत हुनुहुन्थ्यो । पारिवारिक पृष्ठभूमि कांग्रेस छँदै थियो, त्यसमाथि बीपी कोइरालाका पुस्तक र उहाँबारेका विचारसमेत पढ्ने अवसर पाएँ । बीपीको विचारले मलाई सक्रिय राजनीतिमा लाग्न प्रेरणा दियो । त्यसैले नेपाल विद्यार्थी संघ, नेपाल दलित संघलगायतका संस्थाबाट म सक्रिय राजनीतिमा होमिए ।

कांग्रेसको १२ औं र १३ औं महाधिवेशनमा पनि म प्रतिनिधिको रुपमा सहभागी भएँ । अघिल्लो पटक केन्द्रीय सदस्यमा पराजित भए पनि यसपटक निर्वाचित भएको छु । निरन्तरको सक्रियता र नेता कार्यकर्ताको मूल्यांकनबाट नै म केन्द्रीय सदस्य बन्न सफल भएको हुँ ।

तपाईँको राजनीतिक सफलतामा परिवारको कस्तो सहयोग रह्यो त ?

परिवारको सहयोगबिना त राजनीति गर्न सम्भव नै हुँदैन । मेरो परिवारबाट मलाई पर्याप्त सहयोग छ । मेरो बुवाले नै मलाई राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय गारउनुभएको हो । हजुरबुवा र बुवाकै पहिचानले राजनीतिमा प्रवेश गर्न मलाई सजिलो भयो । मेरो राजनीतिको मुख्य धरातल नेपाल दलित संघ हो । त्यहाँ परिवार र समुदायको ठूलो सहयोग मैले पाएको छु ।

अर्कोतिर विद्यालय शिक्षा पूरा गरेर क्याम्पस पढ्न थालेपछि मैले राजनीतिमा बढी समय दिएँ । स्कुलको पढाइमा म सधै प्रथम नै हुन्थें । जिल्लाबाटै स्नातकसम्म अध्ययन गरे पनि मास्टर्स पढ्न मात्रै म काठमाडौं आएकी हँु । पढ्दै राजनीति गर्ने कुरामा परिवारको सहयोग नभएको भए धेरै नै गाह्रो हुन्थ्यो ।

सांगठनिक जिम्मेवारी अहिलेसम्म के–के प्राप्त गर्नुभएको छ ?

सांगठनिक हिसाबले म गाउँबाटै अघि बढेको हो । गाउँदेखि नै विद्यार्थी संघ, शिक्षक संघ, दलित संघ सबैमा सामान्य जिम्मेवारीमा रहेर पनि काम गरें । गाउँ र जिल्लाकेन्द्रीत राजनीतिमै म बढी सक्रिय रहें । १२ औं महाधिवेशनमा प्रतिनिधि भएपछि मेरो राष्ट्रिय राजनीतिको यात्रा सुरु भयो ।

१३ औं महाधिवेशनमा केन्द्रीय सदस्यको उम्मेदवार बने पनि जित्न सकिनँ । यसपटक सभापति शेरबहादुर देउवाको प्यानलबाट दलित महिलातर्फ निर्वाचित भएँ । मेरो विचारमा नेपालमा सबैभन्दा समावेशी पार्टी नै कांग्रेस हो । अन्य पार्टीको तुलनामा कांग्रेसले समावेशी प्रतिनिधित्वको अवसर सुनिश्चित गरेको छ । मेरो अनुभवमा कांग्रेसको राजनीतिमा सबै वर्ग, जात र क्षेत्रको व्यक्तिलाई अवसर छ । यद्यपि प्यानल वा विचार समूहको सहयोग चै कांग्रेसमा बढी नै चाहिने रहेछ ।

कांग्रेसको केन्द्रीय राजनीतिमा दलित समुदायको महिला नेतृको भूमिका कस्तो रहन्छ त ?

कांग्रेसले १४ औं महाधिवेशनबाट पार्टीलाई समावेशी बनाउन सुरु गरेको छ । अहिलेको अवस्थामा अझै सुधार गरेर लैजानुपर्ने हुन्छ । पार्टीभित्र चुनाव जित्नुमात्रै ठूलो कुरा होइन । पार्टीले अगाडि सारेका एजेण्डा र कार्यक्रमलाई सफल बनाउनु पनि हाम्रो जिम्मेवारी हो ।

कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य भएकोले सबै राष्ट्रिय विषयमा मेरो सक्रिय भूमिका रहनेछ । त्यसमाथि दलित समुदायको महिला प्रतिनिधि भएकाले त्यस समुदायको उत्थान र अधिकारका लागि अझ बढी खटिनेछु । कांग्रेसमा अहिले परिपक्व नेतृत्व आएको छ । केन्द्रीय समितिमा उल्लेख्य युवा उपस्थिति पनि रहेको छ ।

त्यसैले अहिलेको कार्य समितिले धेरै राम्रो काम गरेर देखाउनु पर्नेछ । विशेषतः दलितहरुको हक अधिकारका लागि पार्टीभित्र र बाहिरको मञ्चमा मैले आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्नेछु । कांग्रेसप्रति आकर्षण बढ्ने नीति र कार्यक्रम लिएर संगठनमा सक्रिय रहनेछु ।

कांग्रेसमा समावेशिताको नाममा सधैं एकै व्यक्तिले अवसर पाए भन्ने आरोप छ नि ?

समावेशी र आरक्षणका विषयमा मेरो फरक मत छ । यसको सदुपयोग भएको छैन । कांग्रेसमा मात्रै होइन सबै पार्टीमा उस्तै समस्या छ । आरक्षणको उपयोग बढीमा दुई कार्यकालका लागि हुनुपर्छ । दुईपटकभन्दा बढी एउटै पदमा आरक्षण खोज्नुहुँदैन । त्यो पनि बढीमा भन्दैछु ।

सकेसम्म त आरक्षणबाट नयाँ व्यक्तिले अवसर पाउनुपर्छ । कतिपय अवस्थामा पार्टीभित्र बाध्यतापूर्ण अवस्थाको पनि सिर्जना गरिन्छ । यहींकारण यसअघि आरक्षणमा सधै एउटै व्यक्तिले अवसर पाएको आरोप पनि लाग्दै आयो । अब यसबारे सोच्नुपर्छ । पार्टीले नै नीति बनाएर समावेशी आरक्षण कोटामा एकै व्यक्तिले बारम्बार अवसर पाउने अवस्था अन्त्य गराउनुपर्छ । त्यसका लागि म पनि आवाज उठाउनेछु ।

कांग्रेसमा अहिले समावेशी सहभागिता पर्याप्त छ त ?

अरु पार्टीको तुलनामा त कांग्रेस नै समावेशी छ । तर यो पर्याप्त हो म भन्दिनँ । राजनीतिक दलभित्र जति विविधता हुन्छ त्यति नै समाजको प्रतिबिम्ब देखिन्छ । कांग्रेसमा अहिले ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता सुनिश्चित भएको छ । समयक्रममा यसलाई ५० कम्तिमा प्रतिशत पुर्याउनैपर्छ ।

दलित समुदायको कुरा गर्दा ६७ वर्षअघि धनमानसिंह परियार कांग्रेसको महामन्त्री हुनुहुन्थ्यो । झण्डै ७ दशकपछि जीवन परियार दलित समुदायबाट कांग्रेसको पदाधिकारी बन्न सफल हुनुभएको छ । यसलाई सकरात्मक उपलब्धीका लिनुपर्छ । संविधानले नै समावेशी सहभागिता सुनिश्चित गरेका वर्ग, क्षेत्र र जातिलाई जनसंख्याकै आधारमा प्रतिनिधित्व सुनिश्चत गराउन कांग्रेसले आफूलाई अझ बढी समावेशी बनायो भने अझ राम्रो हुन्छ ।

जुन समुदायबाट प्रतिनिधित्व गर्नुभएको छ, यो समुदायले तपाईंबाट अब के अपेक्षा गर्ने ?

म एउटा सामान्य परिवारको व्यक्ति हो । यहाँ आउदाँसम्म धेरै संघर्ष गरेको छु । त्यसैले म दलित समुदायको तल्लो तहका महिलाको मुद्दालाई राजनीतिसँग जोडेर काम गर्नेछु । दलित महिलाहरु सबैभन्दा बढी पीडित रहेका छन् । उनीहरुलाई समान अधिकार र न्याय दिलाउन कांग्रेसबाट गर्न सकिने योगदान गराउन मैले काम गर्नेछु ।

प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिए पनि राजनीतिक दलभित्र अझै विभेद कायम छ भनिन्छ नि ?

राजनीतिक दलभित्र अहिले पनि संकुचन त कायमै छ । राजनीतिक दलमा मात्रै होइन समाजका हरेक क्षेत्रमा वर्गीय वा जातीय विभेद पूर्ण रुपमा हटिसकेको छैन । कांग्रेसमा तुलनात्मक रुपमा कम विभेद छ ।

लोकतान्त्रिक पार्टी भएकाले कांग्रेसभित्र सबैले सम्मानित महसुस गर्ने वातावरण पनि छ । दलितको सवालमा कांग्रेस विशेष रुपमा सजग पनि छ । कांग्रेस दलितमैत्री भएकै कारणले नेपालका अधिकांश दलित जनताले कांग्रेसलाई समर्थन गर्ने अवस्था बन्दैछ ।

राजनीतिमा स्थापित हुन दलितका एजेण्डा बोक्ने तर पदमा पुगेपछि बिर्सने परिपाटी छ । तपाईबाट पनि त्यस्तै हुने त होइन ?

म जुन धरातलबाट आएकी छु, त्यो नै मेरो तागत हो । राजनीतिमा जसले आफ्नो धरातल बिर्सन्छ उसले जनताको साथ पनि गुमाउँछ । दलित समुदायको एजेण्डा नेपाली राजनीतिका लागि गहन विषय हो । राजनीतिक परिवर्तनमा योगदान गरेका दलितहरु सधै मूल प्रवाहबाट बञ्चित रहेका छन् ।

कुनै न कुनै प्रकारको विभेद वा हिंसाको सिकार बन्नुपरेको छ । संविधान प्रदत्त अधिकारको कार्यान्वयनका लागि पनि हामीले सघंर्ष गर्नुपरेको छ । कांग्रेसमात्रै नभएर सबै दलका नेताहरुले यो विषयमा गम्भीर हुन जरुरी छ । मेरो प्रतिवद्धता यही हुन्छ कि, राजनीतिमा दलित समुदायको एजेण्डालाई मैले भर्याङ मात्रै बनाउने छैन । म आफैं एक दलित महिला भएकोले जुनसुकै भूमिकामा रहँदा पनि दलितहरुको एजेण्डा स्थापित गर्न भूमिका निर्बाह गर्छु ।

प्रतिक्रिया

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित खवर